بانوان حکومت جهانی – حبّابه‏ ی والبیّه

یکی از کسانی که جزء یاران حکومت جهانی حضرت ولی عصر – ارواحنافداه – قلمداد شده است، حبابه‏ ی والبیه می‏باشد، که در این نوشتار زندگی و ویژگی‏های اخلاقی و علمی وی را پی می‏گیریم.حبابه، دختر «جعفر والبیه‏ی اسدیه‏» (1) است. کنیه‏ی او «ام الندا» (2) بانویی است از شیعیان عاقله‏ی کامله‏ی جلیله و عالم به مسایل حلال و حرام و بسیار متعبد و کوشا در عبادت.از امام صادق ( علیه السلام) نقل شده که «حبابه، از فرط عبادت پوست‏بر شکمش خشک شده بود.» وی به خاندان اهل بیت ( علیهم السلام) عشق می‏ورزید و پیوسته به زیارت امام حسین (علیه‏السلام) مشرف می‏شد و از طرف این خاندان نیز مورد توجه و عنایات خاص قرار می‏گرفت.عالمان و محدثین بزرگ شیعه; مانند، شیخ طوسی (۳) ، شیخ کلینی (۴) ، فیض‏کاشانی (۵) ، علامه مجلسی (۶) ، شیخ ذبیح الله محلاتی (۷) ، و شیخ عباس قمی (۸) او را بانویی محدث و راوی حدیث از امام علی ( علیه السلام) تا امام رضا ( علیه السلام) دانسته‏اند.شیخ طوسی ( رحمت الله علیه) در کتاب رجال خود، دختر بزرگوار این بانو را که «فاطمه‏» نام دارد، جزو بانوان راوی حدیث از امام حسن و امام حسین ( علیه السلام) برشمرده است. (۹)آن چه در زندگی این بانوی بزرگوار از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است، داستان معروف «سنگریزه‏» است که در ذیل از نظرتان می‏گذرد.این بانو می‏گوید: یک روز امیرالمؤمنین ( علیه السلام) را در محل پیش قراولان لشگر دیدم که با تازیانه‏ی دوسری که در دست داشت، فروشندگان ماهی‏های جری (بی فلس) و مار ماهی و سگ ماهی و ماهیان در آب مرده را می‏زد و با لحن آمرانه‏ای چون « ای فروشندگان مسخ‏شده‏های بنی اسراییل و ای لشگر بنی مروان‏» ! آنان را از فروختن این نوع ماهی‏های حرام بازمی‏داشت .در این هنگام «فرات بن احنف‏» که در آن‏جا حاضر بود، از جای برخاست و به سوی حضرت آمد و گفت: یا امیرالمؤمنین! لشگر بنی مروان چه کسانی هستند؟علی ( علیه السلام) در پاسخ او فرمود: «آن‏ها کسانی بودند که ریش‏های خود را می‏تراشیدند و سبیل‏های خود را رها کرده و آن را می‏تابیدند، خداوند هم آنان را مسخ کرد.»حبابه می‏گوید: من تا آن روز گوینده‏ای را خوش‏بیان‏تر از او ندیده بودم; او را دنبال کردم تا این که در جلوی خان مسجد (محوطه‏ی جلوی مسجد) نشست، به او عرض کردم: خداوند تو را مشمول لطف و رحمت‏خویش قرار دهد، دلیل بر امامت چیست؟آن حضرت با دست‏خود اشاره به ریگی که روی زمین افتاده بود کرد و فرمود: «آن را نزد من بیاور.»من آن ریگ را برداشتم و به ایشان دادم، آن حضرت ریگ را در کف دست‏خود گذاشت و با دست‏خود آن را نرم کرد، سپس با نگین انگشترش که نام خود آن حضرت بر آن نقش بسته بود، آن سنگریزه را مهر کرد، سپس به من گفت:«ای حبابه! هر گاه کسی ادعای امامت کرد و توانست چنان که دیدی بر سنگریزه‏ای مهر بزند، پس بدان که او امام واجب الاطاعه است. همانا امام کسی است که هر چه را بخواهد و اراده کند، از او پنهان نگردد.»حبابه گوید: من رفتم تا هنگامی که امیرالمؤمنین ( علیه السلام) به درجه‏ی رفیع شهادت رسید. من نزد امام حسن ( علیه السلام) آمدم، آن حضرت در مسند امیرالمؤمنین نشسته بود و مردم، معالم دین خود را از او سؤال می‏کردند. چون حضرت مرا دید، فرمود: «ای حبابه‏ی والبیه!» عرض کردم: بله، ای مولای من! فرمود: «آن چه همراه داری بیاور، من آن سنگریزه را به او دادم، آن حضرت نیز همانند امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام) برای من بر آن سنگریزه مهر نهاد.»پس از شهادت امام حسن ( علیه السلام) به نزد امام حسین ( علیه السلام) شرف حضور پیدا کردم. حضرت در مسجد پیغمبر ( صلی الله علیه و آله) نشسته بود، چون وارد شدم، مرا خوش آمد گفت و به نزدیک خودش خواند و فرمود:«ان فی الدلاله دلیلا علی ما تریدین، افتریدین دلاله الامامه؟» ; در میان نشانه‏ی امامت، آن چه را تو می‏خواهی هست، آیا دلیل امامت را می‏خواهی؟ گفتم: آری آقای من، فرمود: «آن چه با خود داری بیاور» . سنگریزه را به آن حضرت دادم و او هم بر آن مهر نهاد.پس از شهادت آن حضرت نزد علی بن الحسین ( علیه السلام) رفتم. در آن موقع سن من به صدو سیزده سال رسیده بود و از شدت پیری ضعف بر وجودم غلبه کرده و رعشه بر اعضای من افتاده بود. آن حضرت در حال رکوع و سجود و مشغول عبادت بود. مدتی منتظر ماندم تا این که خسته شدم و از دریافت نشانه‏ی امامت مایوس گشتم، برخاستم که بروم، دیدم آن حضرت با انگشت‏سبابه به من اشاره فرمود، ناگاه دیدم جوانی به من بازگشته و خود را دختری باگیسوان مشکین دیدم.چون نمازش تمام شد، گفتم: ای آقای من! چقدر از دنیا گذشته و چقدر باقی مانده است؟ فرمود: «اما ما مضی فنعم و اما ما بقی فلا» ; «آن چه را که گذشته است می‏دانم و آن چه را که باقی است، کسی نمی‏داند. (۱۰)سپس فرمود: «آن چه همراه داری بیاور.» من سنگریزه را به او دادم و حضرت بر آن مهر نهاد.پس از شهادت امام سجاد ( علیه السلام) به خدمت امام محمد باقر، امام جعفر صادق و امام موسی کاظم و امام رضا (صلوات‏الله علیهم اجمعین) رسیدم و همه‏ی حضرات سنگریزه را برایم مهر کردند.از عبدالله بن همام نقل است که وی پس از آن نه ماه دیگر زنده بود. (۱۱)از جمله روایاتی که دلالت صریح بر حرمت ریش‏تراشی دارد، همین روایت‏حبابه است که سند آن معتبر است و اعلام علمای امامیه، آن را نقل کرده‏اند و این کار چندان قبیح بوده است که خداوند متعال آن‏ها را به خاطر این اعمال مسخ کرد و اجماع علمای امامیه بر حرمت است. (۱۲)- نقل روایت از زبان علی بن ابیطالب ( علیه السلام)«ثابت ثمالی‏» روایتی را از حبابه نقل کرده که وی می‏گوید: «از مولای خود امیرالمؤمنین ( علیه السلام) شنیدم که می‏فرمود: «ما اهل بیتی هستیم که هرگز چیز مست‏کننده را نمی‏خوریم، ماهی بدون فلس را مصرف نمی‏کنیم، به هنگام وضو مسح روی پا را از روی کفش انجام نمی‏دهیم و هر کس از شیعیان و پیروان ما می‏باشد، باید در این گونه رفتارها مقید به اطاعت و پیروی ما باشد و پیوسته سنت و شیوه‏های رفتاری ما را الگو و ملاک عمل خود قرار دهد» . (13)- نقل روایت از زبان حسین بن علی ( علیه السلام)حبابه می‏گوید: از حسین بن علی ( علیه السلام) شنیدم که می‏فرمود: «ما و شیعیان ما بر فطرت توحیدی – که خداوند، پیامبر ( صلی الله علیه و آله) را برای اشاعه‏ی آن مبعوث داشته است – متعهد و استوار هستیم. اما دیگران از این فطرت توحیدی محروم می‏باشند. (۱۴)- شفا یافتن حبابه توسط امام حسین ( علیه السلام)از صالح بن میثم تمار نقل شده که فرمود: من و «عبایه الاسدی‏» به «حبابه‏ی والبیه‏» وارد شدیم، وی گفت: آیا مایل هستید حدیثی را که از حسین بن علی ( علیه السلام) شنیده‏ام برای شما بیان کنم ؟ما جواب موافق دادیم، حبابه فرمود: یک روز به محضر مبارک مولایم امام حسین ( علیه السلام) رسیدم و به او سلام کردم. آن حضرت جواب سلام مرا داد و خوش آمد گفت و احوال مرا پرسش نمود و فرمود: «حبابه! چرا دیر به نزد ما می‏آیی‏» ؟عرض کردم: یابن رسول‏الله، تاخیر من برای زیارت شما به واسطه‏ی بیماری است که بر من عارض شده است؟ فرمودند: «آن کدام است.» گفتم: در بدنم لکه‏های پیسی به وجود آمده است. در آن حال امام حسین ( علیه السلام) دست‏خود را به وسیله‏ی پارچه‏ای روی آن موضع گذاشت و دعایی را زمزمه کرد و سپس دست‏خود را برداشت در حالی که از آن بیماری اثری به جای نمانده بود. سپس فرمود: «ای حبابه! بدان که هیچ کس بر ملت و آیین ابراهیم خلیل نیست، مگر ما و شیعیان ما و خداوند متعال از غیر شیعیان ما بیزار است‏» . (15)- توفیق تشرف‏های متعدد به زیارت امام حسین ( علیه السلام)ابوبصیر از امام صادق ( علیه السلام) روایت نموده که حبابه را عادت بر این بود که چون جمعی به نزد معاویه می‏رفتند، وی به اتفاق عده‏ای به حضور امام حسین ( علیه السلام) می‏رفت. وی زنی بود بسیار متعبد که از شدت عبادت پوست‏بر شکمش خشکیده بود. روزی یکی از بنی اعمامش را که نوجوانی بود، با خود به خدمت امام حسین ( علیه السلام) برد و به حضرت عرض کرد: فدایت گردم، آیا این پسر عمویم در شمار دوستان شما اهل بیت هست و آیا او اهل نجات می‏باشد؟امام حسین به او فرمود: «آری! نام او در نزد ماست و او اهل نجات است‏» . (16)- فرمایش حبابه مبنی بر فتوی بر هزار مساله توسط امام باقر ( علیه السلام)حبابه می‏گوید: حضرت امام محمد باقر ( علیه السلام) را – در مسجد الحرام – در وقت عصر دیدم که مردم دورش جمع شده بودند و مسایل حلال و حرام و مشکلات خود را از آن حضرت می‏پرسیدند. حضرت از جای خود حرکت نفرمود تا آن که هزار مساله‏ی ایشان را فتوی نمود. (۱۷)رحلت‏حبابه‏ی والبیهشیخ طوسی در کتاب غیبت‏خود روایت کرده که عمر شریف حبابه‏ی والبیه، تقریبا دویست و سی سال بوده و حضرت رضا ( علیه السلام) وی را در پیراهن خود کفن نمود و به خاک سپرد. (۱۸)هر که جویا شد، بیابد عاقبتمایه‏اش درد است و اصل مرحمتهر کجا دردی، دوا آن جا رودهر کجا فقری، نوا آن جا رودهر کجا مشکل، جواب آن جا رودهر کجا پستی است، آب آن جا روددفتر سوم مثنویسؤال:در متنی که خوانده شد، امام حسین ( علیه السلام) به حبابه فرمودند: «ان فی‏الدلاله دلیلا علی ما تریدین، افتریدین دلاله الامامه‏» ؟معانی‏ای را که ممکن است از این جمله برداشت‏شود بنویسید:جواب: (۱۹)۱٫ همانا در آن دلالت که از پدر و برادرم دیدی، دلیل است‏بر آن چه از دانستن امامت من می‏خواهی، آیا باز دلالت امامت را می‏خواهی؟۲٫ همانا در آن چه خداوند آن را دلیلی بر امامت من قرار داده است از معجزات و براهین، موجب علم تو به امامت من می‏شود، آیا باز هم دلالت امامت را می‏خواهی؟۳٫ «فی‏» به صورت «فی‏» خوانده شود (باتشدید) که در آن صورت «خبر» «ان‏» می‏شود و «الدلاله‏» اسم و «دلیلا» بدل آن می‏شود و «علی ما تریدین‏» صفت آن می‏شود.«ان فی الدلاله دلیلا علی ما تریدین‏» همانا در من دلالت امامت هست; دلالتی بر آن چه تو می‏خواهی.مانند آیات ۱۵ و ۱۶ سوره‏ی مبارکه‏ی علق «کلا لئن لم ینته لنسفعا بالناصیه ناصیه کاذبه خاطئه‏» «نه چنین است، همانا اگر ست‏برنداشت، می‏کشانیمش به پیشانی، پیشانی دروغ‏گوی لغزش‏کار.»
پی نوشت:
۱٫ بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۱۸۰٫ «والبیه‏» نام قبیله‏ای از «بنی اسد» است، ر.ک: ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۷٫۲٫ ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۷٫۳٫ رجال طوسی، ص ۹۴، ۱۲۰ و ۱۵۱٫۴٫ اصول کافی، ج ۱، ص ۳۴۶، ح ۳٫۵٫ محجه البیضاء، ج ۴، ص ۲۲۰٫۶٫ بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۱۷۵، باب «فی دلاله الامامه و ما یفرق به بین دعوی المحق و المبطل‏» .7. ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۷٫۸٫ منتهی الآمال، ص ۶۸۳، باب معجزات حضرت زین العابدین علیه السلام.۹٫ رجال طوسی، ص ۹۶ و ۱۰۶٫۱۰٫ اصول کافی، ج ۱، ص ۳۴۶، ح ۳; ولی در «منتهی الآمال‏» ص ۶۸۴ این طور معنی شده: «آن چه گذشته است می‏گویم و آن چه به جای مانده، نه (نمی‏گویم) .»11. بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۱۷۷; در «اصول کافی‏» ، ج ۱، ص ۳۴۶، ح ۳، از «محمد بن هشام‏» نقل شده است.۱۲٫ ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۹; منتهی الآمال، ص ۶۸۵٫۱۳٫ زنان دانشمند و راوی حدیث، ص ۲۴۸، به نقل از من لایحضره الفقیه، ج ۴، ص ۲۹۸ و اعلام النساء المؤمنات، ص ۲۹۳٫۱۴٫ زنان دانشمند و راوی حدیث، ص ۲۴۸، به نقل از تنقیح المقال، ج ۳، ص ۲۹۸ و اعلام النساء المؤمنات، ص ۲۹۴٫۱۵٫ ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۸; در کتاب منتهی الآمال، ص ۶۸۵، شفا یافتن حبابه توسط آب دهان مبارک امام، نقل شده است.۱۶٫ بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۲۲، باب «انهم یعرفون الناس بحقیقه الایمان و النفاق‏» معارف و معاریف، ج ۴، ص ۳۴۳٫۱۷٫ منتهی الآمال، ص ۶۸۵٫۱۸٫ ریاحین الشریعه، ج ۴، ص ۱۳۸٫۱۹٫ بحار الانوار، ج ۲۵، ص ۱۷۸٫منبع: ماهنامه یاس