کنیه های حضرت فاطمه زهرا(س)

کنیه، براى تعظیم و تکریم اشخاص به کار مى‏رود. حضرت فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام کنیه‏هاى زیادى دارند، ما در اینجا بعضى از کنیه‏هاى آن حضرت را متذکر مى‏شویم.کنیه‏هاى حضرت فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام عبارتند از:۱) اُمّ‏الحسن، ۲) اُمّ‏الحسین، ۳) اُمّ‏المحسن، ۴) اُمّ‏الأئمه، ۵) اُمّ‏أبیها، ۶) اُمّ‏الخیره، ۷) اُمّ‏المؤمنین،۸) اُمّ‏الأخیار، ۹) اُمّ‏الفضایل، ۱۰) اُمّ‏الأزهار، ۱۱) اُمّ‏العلوم، ۱۲) اُمّ‏الکتاب، ۱۳) اُمّ‏الأسماء
مدارک کنیه‏هاى حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام قال العلامه، ابن شهرآشوب (ره):«و کناها: اُمّ‏الحسن، و اُمّ‏الحسین، و اُمّ‏المحسن، و اُمّ‏الأئمه، و اُمّ‏أبیها.» (1)و قال المولى الأنصارى قدس‏سره و ذکر بعضهم:«إنَّ من جمله کناها: اُمّ‏الخیره، اُمّ‏المؤمنین، و اُمّ‏الاخیار، و اُمّ‏الفضائل، و اُمّ‏الأزهار، و اُمّ‏العلوم، و اُمّ‏الکتاب.» (2)و قال فی «نخبهالبیان»:«فمنها اُمّ‏اسماء، ذکره الخوارزمى فی مقتله، و لعله لتعدد أسمائها الحسنى، الحاکیه عن صفاتها العلیا و مناقبها العظمى.» (3)
کنیه‏ى اُمّ‏ابیها: مهمترین کنیه‏ى حضرت فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام «اُمّ‏ابیها» مى‏باشد. براى این کنیه معانى متفاوتى شده است.بعضى این کنیه را صِرف محبت پدر به فرزند دانسته‏اند و مى‏گویند انسان هرگاه فرزند خود را زیاد دوست بدارد و بخواهد این محبت را ابراز کند، به فرزندش مى‏گوید: «بابا»، «مادر» و این در تکلم عموم مردم رایج است. بنابراین، کنیه‏ى «ام‏ابیها» نوعى ابراز محبت شدید از طرف پیامبراکرم صلى اللَّه علیه و آله و سلم به حضرت فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام بوده است.و شاید این که پیامبراکرم صلى اللَّه علیه و آله و سلم به او مى‏گوید: «اى مادر پدر» به این علت باشد که حضرت فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام، مانند مادرى مهربان، براى پدر خود زحمت مى‏کشید. خاکستر از سر و رویش پاک مى‏کرد، جراحات او را پانسمان مى‏کرد و کارهایى را که یک مادر در حق فرزند خود انجام مى‏دهد، ایشان براى پدر انجام مى‏داد.و معناى دیگر آن که، پیامبراکرم صلى اللَّه علیه و آله وسلم مانند فرزند، با دخترشان برخورد مى‏کردند، دستش را مى‏بوسید، همان گونه که فرزند در مقابل مادر باید چنین باشد، در برابرحضرت زهراء علیهاالسلام، تمام‏قد برمى‏خاست، در هنگام سفر از او خداحافظى مى‏کرد و هنگام بازگشت از سفر اولین دیدارش از زهراى مرضیه علیهاالسلام بود. این عملى است که هر فرزند مؤدب به آداب الهى آن را انجام مى‏دهد.برخى از محققین، از معانى «اُمّ» کمک گرفته و وجوهى را براى معناى این کنیه‏ى ذکر نموده‏اند و گفته‏اند یکى از معانى «اُمّ» اصل و ریشه هر چیز است. حضرت فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام ریشه‏ى شجره‏ى طیبه‏ى نبوت است و براى تقویت سخن خود به روایت ذیل نیز تمسک جسته‏اند.قال الباقر علیه السلام: «الشجره الطیبه، رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله و سلم و فرعها، على علیه السلام و عنصر الشجره، فاطمه علیهاالسلام و ثمرتها، أولادها و أغصانها و أوراقها، شیعتها.» (4)امام باقر علیه السلام فرمودند: درخت پاکى و طهارت، پیامبراکرم صلى اللَّه علیه و آله و سلم است، که شاخه‏هاى آن على علیه السلام، ریشه‏هاى آن فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام، میوه‏ى آن حسن و حسین و زینب و اُمّ‏کلثوم، شاخ و برگ این درخت شیعیان آنها مى‏باشد.قال رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله و سلم:«أنا شجره، و فاطمه أصلها، و علی لقاحها، والحسن والحسین ثمرها.» (5)پیامبر اکرم صلى اللَّه علیه و آله و سلم فرمودند: من درخت پاکى و فاطمه ریشه‏هاى آن و على پیوند و ماده‏ى بارورى آن و حسن و حسین میوه‏هاى این درختند.
پى‏نوشتها:
۱- فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفى، ج ۱، ص ۲۰۳، از «المناقب»، ج ۳، ص ۳۵۷٫۲- فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفى، ج ۱، ص ۲۰۳ از «اللمعه البیضاء»، ص ۵۰٫۳- فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفى ج ۱ ص ۲۰۳ از «نخبه البیان فی تفضیل سیده التسوان»، ص ۸۶٫۴- فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفى، ج ۱، ص ۲۰۵ از «مجمع‏البحرین» ماده شجر.۵- فاطمه الزهراء بهجه قلب المصطفى، ج ۱، ص ۲۰۵ از «میزان الاعتدال»، ج ۱، ص ۲۳۴ على ما فی «احقاق‏الحق»، ج ۹، ص ۱۵۲٫ منبع: http://www.yazahra.net